Home / Literature / سروده ای از سنایی غزنوی : ای ســنائی گــر همــی جــوئی ز لطــف حــق ســنا

سروده ای از سنایی غزنوی : ای ســنائی گــر همــی جــوئی ز لطــف حــق ســنا

سنایی غزنوی

 

‫تشبیب در نعت حضرت رسول(ص) و تخلص بمدح‬ قاضی فضل یحیی صاعد فرماید‬ :

ای ســنائی گــر همــی جــوئی ز لطــف حــق ســنا

عقـــل را قربـــان کـــن انـــدر بارگـــاه مصـــطفی‬
‫‬
‫هــیچ منــدیش از چنــين عیّــاری ایــرا بــس بــود

عاقلـــۀ عقـــل تـــرا ایمـــان و ســـنت خـــون بهـــا‬

مصطفی انـدر جهـان آنگـه کسـی گویـدکـه عقـل

آفتـــاب انـــدر فلـــک آنگـــه کســـی جویـــد سُـــها‬
‫‬

طوقــــــداران الهــــــی از زبــــــان ذوق و شــــــوق

عقـــل را در شـــرع او خواننـــد غمخـــوار و کیـــا‬

در شریعت ذوق دین یابی نه اندر عقـل از آنـک‬

‫قشـــــر عـــــالم عقـــــل دارد مغـــــز روح انبیـــــا‬

عقــل تــا بــا خــودمنی دارد عقــالش دان نــه عقــل‬

چــون منــی زودورگشــت آنگــه دواخــوانش نــه دا

عقـــل تـــا کـــوه اســـت او را شـــرع نپـــذیرد زعـــزّ‬

‫بــازچون کــه گشــت گــردد شــرع پیشــش کهربــا‬
‫ ‬
‫در خــدای آبــاد یــابی امــر و نهــی و دیــن وکفــر‬

واحمـــد مرســـل خـــدای آبـــاد را، بـــس پادشـــا‬

چــون نباشــی خــاک درگــاه ســرائی را کــه هســت‬

پاســـبان بـــام، روح القـــدس و دربـــان مرتضـــا‬

دی همـــه او بـــودی و امـــروز چـــون دوری از او‬ ‫

نـــاجوانمردی بـــود دی دوســـت امـــروز آشـــنا‬

رحمـــــة للعـــــالمين آمـــــد طبیبـــــت زو طلـــــب

چه ازیـن عاصـی وز آنعاصـی همـی جـوئی شـفا

کان شفا کزعقل ونفس وجسم وجان جوئی شـفا‬ ‫

چـــون نـــه از دســـتور او باشـــد شـــفاگردد شـــقا‬
‫‬
‫‬کان نجات وکـان شـفا کاربـاب سـنت جسـته انـد

بــــوعلی ســــینا نــــدارد در نجــــات و در شــــفا‬
‫‬
‫ناشــتا نزدیــک او شــو زانکــه خــود نبــود طبیــب‬

مفتــــی ذوق و دلیــــل و نــــبض جــــز در ناشــــتا‬

مســجد حاجــت رواجــوئی مجواینجــا کــه نیســت‬

راه ســــنت گــــير و آنگــــه مســــجد حاجــــت روا‬

‫گـــر دعاهـــای تهـــی دســـتان بـــرآن دربگـــذرد‬

بـــــازگردد زاســـــتان بـــــا آســـــتين پـــــر دعـــــا‬

چنــگ در فــتراک او زن تـــا بحــق یــابی رهـــی‬ ‫

ســنگ بــر قنــدیل خــودزن تــاز خــود گــردی رهــا‬

کانکه رست از رسم و عادت گویـد او را سـنّتش‬

کـای قفـس بشکســته اینـک شــاخ طـوبی مرحبــا

ایــن یکــی گویــد بفرمــان کــه »استجیبوالرســول‬ ‫

وانـــدگر خوانـــد ز ایمـــان یفعـــل اللّـــه مایشـــاء‬

تــــا بــــدانجایت فــــرود آرد کــــه باشــــد انــــدرو

ناوک انــد از انــش قهــر و خنجــر آهنجــان بــلا

زهــــرۀ مــــردان چــــو بــــر زنگارپاشــــی نــــاردان‬

‫گـــردۀ گـــردان چـــو بـــر شـــنگرف مـــالى لوبیـــا‬
‫‬
‫‬حربـــۀ بهـــرام را بشکســـته لطفـــش قبضـــه گـــاه

بـــــربط ناهیـــــد را بگسســـــته قهـــــرش گردنـــــا‬
‫‬
‫بارگـــــاه او دو در دارد کـــــه مـــــردان در رونـــــد‬

یـــک در انـــدر کوفـــه یـــابی و دگـــر درکـــربلا‬

‫در حــــریم مصــــطفی بــــوبکر وار انــــدر خــــرام‬

تاســــیه روئــــی جفــــابینی و خوشــــخوئی وفــــا‬

عشــق را بینــی علــم برکــرده انــدر کــوی صــدق‬

عقـــل را بینـــی قلـــم بشکســـته در صـــدر رضـــا‬

بــــا وفــــا داران دیــــن چنــــدان بــــرپ در راه او‬

تـــا نـــه بـــال خـــوف مانـــد بـــا تـــو نـــه پـــرّ رجـــا‬

دورکــــن بودریــــا از خــــود کــــه تــــا آزاده وار‬

مســجد و میخانــه را محــرم شــوی چــون بوریــا‬

تو چـه دیدسـتی هنـوز از طـول وعـرض ملـک او‬ ‫

کانکــه در ســدره اســت هــم آن را ندانــد منتهــا‬

گـــــر دو عـــــالم را ببینـــــی بـــــا ولایتهـــــای او‬ ‫

هفــت گلخــن دیــده باشــی زانهمــه هفــت آســیا‬

صــورت احمــد ز آدم بُــد ولیــک انــدر صــفت‬ ‫

آدم از احمـــد پدیـــد آمـــد چـــو ز آصـــف برخیـــا‬

‫جوهرش چون زاضـطرارعقل و نفـس اندرگذشـت‬ ‫

گفت در گوشش که الرّحمنُ علـی العـرشِ اسـتوا‬

خــاک آدم ز آفتـــاب جــود اوزرگشـــت از آنـــک‬

خــاک آدم را چنــان بــود اوکــه مــس را کیمیــا‬

بــازچون خــود زآفتــاب جــودزرّین رخ شــده اســت‬

عــــارف زرگــــرش خوانــــدی پــــرده دارکبریــــا‬

عـــارفی و زرگـــری گـــوئی کـــزو آموختـــه اســـت

خواجـــه و حـــامیّ و صـــدرو مهـــتر و اســـتادما‬

عــارف زرگــرکــه در دنیــا چــو عقــل و آفتــاب

‬عارفســت انــدر احاطــت زرگــر اســت انــدر عطــا‬

ملک او ارباب دین را هـم صَـلاح و هـم سِـلاح

‬کلــک او دورزمـــان را هــم صـــباح و هــم مســـا‬
‫‬
‫شکرها بــا بــذل او چــون پــیش موســی جــادوی‬

شـــعرها بـــا فضـــل او چـــون نـــزد عیســـی توتیـــا‬

بخشــش خــود را بشــکرکــس نیالاید کــه هســت‬

در ره آزادمــــــردان شــــــکر جــــــزوی از جــــــزا‬

این همـه تـابش زروی ورای اونشـکفت از آنـک‬

بـــدر گـــردد مـــه چـــو باخورشـــید ســـازد ملتقـــا‬

مقتــــدای عــــالم آمــــد مقتــــدی در دیــــن حــــق‬

مـــــن غـــــلام مقتـــــدی و خاکپـــــای مقتـــــدا‬

فضل یحیی صاعدآن قاضی که خود بـيرون زفضـل

صــدهزاران فضــل یحیــی برمکســت انــدر ســخا‬
‫‬
‫قاضـــی مکـــرم کـــه چـــون فـــوت صـــلاة ایـــزدی‬

هســت در شــرع کــرم فــوت صــلاتش را قضــا‬

‫روح او بـــر غیـــب واقـــف همچـــو لـــوح آســـمان‬

‫کلــک او در شــرع منصــف همچــو خطّ اســتوا‬

چــون گــران گــردد رکــابش روی بگشــاید امیــد‬

چــون ســبک گــردد عنــانش پشــت بنمایــد عنــا

مرتـــع حلمـــش چراخـــواران صـــورت را ربیـــع‬

‫منبــــع علمــــش جزاخواهــــان معنــــی را جــــزا‬

‫ای چوســوداکرده خصــم ســرد را بــی گــرم گــرم‬

وی چو طوبی داده شـاخ خشـک را بـی نـم نمـا‬

ای مـــرا ممـــدوح و مـــادح وی مـــرا پـــير و مـــراد‬

ای مراقاضــی و مقضــیّ وی مــرا خصــم وگــوا‬

گـــرد تـــوگـــردم همـــی زیـــرا مـــرا هنگـــام ســـعی‬

از مـــروّت وز صـــفا هـــم مـــروه ای و هـــم صـــفا‬

‫انـــدرین غربـــت مراهمچـــون عصـــای موســـئی

دوســــــتانم را عصــــــا و دشــــــمنم را اژدهــــــا‬
‫‬
‫از توبــــودم باســــتانه خواجــــه عــــارف معرفــــت‬ ‫

وز تـــــوکـــــردم در فـــــرات نعمـــــت او آشـــــنا‬

برتـــو خـــوانم شـــعرآن شـــعری شـــعارچرخ قـــدر‬

بــا تــوگــویم شــکر آن شــکّر شــکار خــوش لقــا

یارســا خواندســتم انــدر شــعر و مــن بــر صــدر او‬ ‫

هرکـــه در فـــردوس باشـــد، چـــون نباشـــد پارســـا‬
‫‬
‫چـــون نباشـــم پارســـا چـــون عقـــل او راداده ام‬

‫چــــون فرودســــتان ملــــک، امســــال باژوپارســــا‬

بــا حیاگفــت او مــرا و چشــم مــن روشــن بــدو

هرکـــه روشـــن دیـــده تـــر شـــد، بیشـــتر دارد حیـــا‬

چــون عصــای موســی و برهــان عیســی گفــت او‬ ‫

ســــاحران را اژدهــــا شــــد، شــــاعران را متّکــــا‬

‫‬خاصه اندر حقّ من خـادم کـه هسـت از مکرمـت‬ ‫

دیگــــران را یــــک ولى نعمــــت مــــرا از اولیــــا‬

هــم ولى اکـــرام نعمـــت، هــم ولى کســـب علـــوم‬

هـــم ولى دارو و درمـــان، هـــم ولى شـــکر و ثنـــا

هســت کــار مــن بروچونانکــه وقتــی پــیش ازیــن‬

‫دهخـــدائی گفـــت بـــا غـــوری فضـــولى در نســـا‬
‫‬
‫کـــی فضـــولى کوخراجـــت غورگفتـــا برگرفـــت‬

شــاه و پیغمــبر زکــوة از عــور واحــداث از بغــا‬

دهخـــدا گفـــت ارنمکســـاری شـــودانبان کـــون‬ ‫

گوزهــــای بــــی نمــــک پرانــــد اهــــل روســــتا‬

غـــورک بـــی مغـــز را صـــفرا بشـــورید و بگفـــت‬ ‫

کــــی ممــــوه باژگونــــه یافــــه گــــوی هــــرزه لا‬

ریــش تــو دانــدکــه گــوزبی نمــک مــان در مــزه

کــــم نیایــــد آخــــر از تیــــز نمــــک ســــود شــــما‬
‫‬
‫دهخــدا در خشــم شــد بــا غــور گفتــا هــم کنــون‬

راســت گــردانم بیــک بــاهومن ایــن پشــت دوتــا‬

غــورک بیشــرم کــان بشــنیدگفــت احســنت وزه‬ ‫

خود چنين به هم طبیب و هم عـوان هـم ده خـدا‬

هزل بوده اسـت ایـن ولـیکن بـر مثـال جـد سـزید‬ ‫

همچنــين بــود آن ولى نعمــت دریــن مــدت مرا

همچنـــان کـــان پـــير حلـــوائی همـــی گفتـــا بمـــرو‬ ‫

هســت مــا را هــم دعــا و هــم عصــیده هــم عصــا‬

گرنـــدادی پـــرورش جـــان و دمـــاغم را بمـــرغ‬

‫مــرغ وار اکنــون گرفتســتی دمــاغ و جــان هــوا‬

از شــــراب آب روحــــانی و حیــــوانی بشســــت‬ ‫

روح نفســــــــانیم را از نقــــــــش مالیخولیــــــــا‬

جــــان ود ل را بــــود دارولــــیکن از بهــــر جگــــر‬ ‫

آنچـــه میبایـــد نبـــود آنچیســـت کســـنی وکمـــا‬

یکدوهفتــه طبــع از آن بگریخــت کزســلوی و من‬ ‫

چــــون ســــتوران بــــازدرزد در پیــــاز و گنــــدنا‬

ای ز راه خلـــق و خلـــق و لحـــن خـــوش داودوار

در دو جــایم جلــوه کرده در جهــان چــون اوریــا‬
‫‬
‫معنـــی دعـــوت بســـی بنمـــوده مـــا را در حضـــور‬

‫ای عفــی اللّــه دعــوی دعــوات در غیبــت چــرا‬

هرچــه جویند از دعامــاراخود از تــو رایــج اســت

ابلهـــی باشـــد ز چـــون تـــو قبلـــه دزدیـــدن دعـــا

خشــمت ارچــه برنخوانــد بــر دلــم بعــد از طمــع‬ ‫

همچـــو دیـــوانی بـــرئ منـــک بـــر بـــر صیصـــیا‬
‫‬
‫‬آخرارچــه عقــل مــا گــم شــد ولى از روی حــس

ســــر زبــــالش بــــاز میــــدانیم و پــــای از لالکــــا‬
‫‬
‫من همان گویم کـه آن مـزمن بـدان پرسـنده گفـت‬ ‫

کــش بپرسید آن همــه عــرق الرّجــال آخــرکجــا‬

گفــت لاتســأل حبیبــی کانهمــه برکنــد و ســوخت

ســــبلت عــــرق الرّجــــالم علــــت عــــرق النســــا

تنــگ شــد بــر مــا فضــای عافیــت بــی هــیچ جــرم‬ ‫

وینچنــين باشــد “اذا جــاءَ القَضــا ضــاقَ الفَضــا”

مالشـــی بایســـت مـــا را زانکـــه بـــربط را همـــی

گوشــــمالى شــــرط باشــــد تــــا درآیــــد در نــــوا

ای بماهی جــان مــا را کــرده چــون مــاهی شــیم‬ ‫

وی ز شعری عقـل مـا را داده چـون شـعری سـنا‬
‫‬
‫‬مـــا جـــواب آنچنـــان شـــعر چنینـــی گفتـــه بـــاز

شــــــعر تــــــو آواز داود آن مــــــا آن را صــــــدا‬
‫‬
‫از تــو آن آیــد ز مــا ایــن زانکــه در شــرط قمــار

پختگـــان را صـــرف بهـــتر خـــام دســـتان را دغـــا‬
‫‬
‫توفشــاندی نورخودچــون مــاه وانــدرجرم خــویش

مــرده ریگــش مانــد آن گــر بــیش ازیــن داردســها‬
‫‬
‫کی شودصـفرای تـو سـاکن ز خـوان ماچوهسـت

مطــــــبخ مــــــا را بجــــــای زیرباتقصــــــير بــــــا‬
‫‬
‫تاچوهدهـــد عـــاقلان را هـــم ز ســـرخیزد کـــلاه‬

‫تــا چــو طــوطی قانعــان را هــم ز تــن رویــد قبــا‬

همچــو تصــحیف قبــا بــاد و چــو مقلــوب کــلاه

دشــمنت اعنــی هــلاک و حاســدت اعنــی فنــا‬
‫‬
‫آنــــت بــــاد از راه دنیاکــــت کنــــد عقــــل آرزو‬ ‫

وانت باد از روی حکمـت کـت کنـد دیـن اقتضـا

عـــالم و آدم زخلـــق و خلـــق تـــو آبـــاد و خـــوش

همچـــو از مـــادر صـــبی و همچـــو ازگلـــبن صبا

‬تـــو نهـــاده بـــر ســـر مـــا پـــای و مـــا گفتـــه بتـــو‬

‫ای نهــــاده پــــای همــــت بــــر ســــر اوج ســــما

سنایی غزنوی

Sanaei-Ghaznavi

 

About Mohammad Daeizadeh

  • تمامی فایل ها قبل از قرار گیری در سایت تست شده اند.لطفا در صورت بروز هرگونه مشکل از طریق نظرات مارا مطلع سازید.
  • پسورد تمامی فایل های موجود در سایت www.parsseh.com می باشد.(تمامی حروف را می بایست کوچک وارد کنید)
  • Password = www.parsseh.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*