Home / Literature / شرحی بر فهم داستانهای مثنوی معنوی – گفتار هشتم : ‫خواب‬

شرحی بر فهم داستانهای مثنوی معنوی – گفتار هشتم : ‫خواب‬

DSC_0003 (Small)45 (Medium)

 

 ‫خواب‬
‫مولانا توجه خاصی به خواب و حالت درونی انسان در خواب را دارد. بنظر‬ می رسد حالت

درونی انسان در خواب به گونه ای است كه منفك شدگی از‬ عالم ماده و اتصال به عالم

ماورا طبيعت رخ می دهد. و آنجاست كه انسان از‬ سنگينی فشار افكارش رهايی می يابد

و در فضای جان سبك و آزاد ، بدون‬ هيچ محدود كننده ای به پرواز در می آيد. و معمولا

كسب چنين حالتهای‬ در طول روز و يا بيداری شبانه، پس از گريستن های متوالی و

جگرسوز‬ اتفاق می افتد.‬

مولانا اعتقاد بر اين دارد كه انسانها با كسب ادراكات شناختی وسيع و عميق – البته پس

از تمرينات و مجاهدتهای طولانی – می توانند در زمان‬ بيداری بطور خود خواسته و اختياری

به كيفيت و حالت خواب بروند. كه در‬ آن صورت به اداركات و مشاهدات خاصی از جهان نائل

می شوند.‬

هـــــر شـــــبی از دام تـــــن ، ارواح را‬

مــی رهـــانی، مـی َكنـــی الـــواح را‬

مـی رهنـد ارواح هـر شـب، زيـن قفـس‬

فارغــان، نــه حــاكم و محكــوم كــس‬

نـــه غـــم و انديشـــه ســـود و زيـــان‬

نــه خيــال ايــن فــلان و آن فــلان‬

حال عـارف ايـن بـود، بـی خـواب هـم‬

گفــت ايــزد: ُهــم رقــود ، زيــن مــرم‬

برای دست يابی به تجربه احساس لذت و خشنودی از وضعيت خويش‬ كه مولانا معرف آن

است، می توان از راه تمرينات مراقبه، به آن حالت و‬ كيفيت شعف انگيز درونی نايل گشت.

اين تجربه درونی بر علاقه ما در‬ جهت طی كردن مسير خواهد افزود.‬

روانشناسی نوين در رابطه با مراقبه چنين اظهار نظر می كند ؛‬ “مراقبه كوششی است

برای دگرگونی هشياری از طريق اجرای آيين ها يا‬ تمرينهای خاصی. حاصل مراقبه، رسيدن

به نوعی حالت عرفانی است كه در‬ آن آرامش عميق به فرد دست می دهد و احساس می

كند كه رابطه اش با‬ جهان خارج قطع شده است.‬

شكلهای سنتی مراقبه از مناسك يوگا اقتباس شده اند. يوگا نظامی فكری‬ است متكی بر

مذهب هندو يا آيين ذن ، كه خود ريشه در بوداييسم چيني‬ و ژاپنی دارد. دو شيوه متداول

مراقبه عبارتند از:‬

1- مراقبه راهگشا : از طريق آن شخص ذهن خود را پالوده می سازد‬ تا آماده دريافت تجارب

نو شود.‬

2- مراقبه متمركز: در آن از طريق توجه فعال به يك شیء ، واژه ، يا‬ فكر ، نتيجة مطلوب به

دست می آيد. (كتاب زمينه روانشناسی‬ هيلگارد)”‬

مولانا ضمن اينكه وضعيت خواب شبانه را عاملی برای پاك سازی افكار‬ زائد انباشته شده

در طول روز بر می شمارد و آن را مفيد برای ارگانيسم‬ می داند – بطوريكه نداشتن خواب

شبانه می تواند آثار سويی بر جسم‬ بگذارد – اشاره ای بر اين موضوع نيز دارد كه به محض

بيداری، افكار‬ پراكنده ذهن بلافاصله به جريان می افتند و ذهن را مجددا به اسارت خود‬

در می آورند.‬

هــر خيــالی را خيــالی مــی خـــورد‬

فكــر آن فكــر دگر را می چرد‬

تـــو نتـــانی كـــز خيـــالی وارهـی

يــا بخســبی، كــه از آن بيــرون جهــی‬

فكــر زنبــور اســت، آن خــواب تــو آب‬

چــون شــوی بيــدار، بــاز آيــد ذبــاب‬

چنــــد زنبــــور خيــــالی در پــــرد‬

می كشد ايـن سـو و آن سـو مـی بـرد‬

‫از نظر مولانا بيداری پس از خواب شبانه در واقع چيزی شبيه به حشر و‬ قيامت است. بنظر

می رسد ساختار كلی جهان در تمام مراحل از يك الگوی‬ واحدی تبعيت می كند. هرصبحی

تولدی تازه در همان قالب روز گذشته‬ است. شب هنگام در حالت خواب روح ها از بدنها جدا

می شوند و به طيران‬ خود می پردازند، و در وقت بيداری دوباره هر روحی تن خود را می

شناسد‬ و در آن در می آيد. چنانچه انسان بتواند حالت بی فكری يا سكوت ذهنی‬ اش را

تجربه كند، صبح هنگام پس از سپری كردن يك شب تاريك، نو‬ بودن آن روز جديد را به صورت

درونی و واقعی درك و حس می كند. تمام‬ موجودات با طلوع خورشيد در واقع آغاز گر يك روز

نو و غير تكراری‬ هستند به غير از انسان. چنانچه انسان بتواند مانع از پديدار شدن زنبور

های‬ ذهنی اش بشود او نيز می تواند نو بودن روز تازه را درك كند.‬

در حـــديث آمـــد كـــه روز رســـتخيز‬

امـر آيـد هـر يكـی تـن را كـه، خيـز‬

بـــاز آيـــد جـــان هريـــك در بـــدن‬

همچو وقت صـبح، هـوش آيـد بـه تـن‬

جــان، تــن خــود را شناســد وقــت روز‬

در خــراب خــود در آيــد چــون كنــوز‬

صبح، حشر كوچـك اسـت ای مسـتجير‬

حشــر اكبــر را قيــاس از وی بگيــر‬

چــون شــود بيــدار از خــواب او ســحر‬

بــاز آيــد ســوی او آن خيــر و شــر‬

گـر رياضـت داده باشـد خـوی خـويش‬

وقـت بيـداری، همـان آيـد بـه پـيش‬

هســت مــا را، خــواب و بيــداری مــا‬

بــر نشــان مــرگ و محشــر، دو گــوا‬

حشــر اصــغر، حشــر اكبــر را نمــود‬

مــرگ اصــغر، مــرگ اكبــر را نمــود‬

قدر سرمايه وجودمان را كه می توانيم با آن قدم در روزی تازه بگذاريم را‬ بدانيم و سرسری

از اين موهبت بسيار گرانقدر رد نشويم.‬

حال ببينيم روانشناسی در رابطه با خواب چه نظری دارد :‬

روانشناسی خواب را بعنوان يكی از حالتهای دگرگونی هوشياری بر می‬ شمارد. پديده رويا

ديدن در خواب نشان می دهد كه ما هنگام خواب نيز‬ فكر می كنيم – هرچند تفكر در رويا

ديدن ، از جهاتی با تفكر در بيداری‬ فرق دارد. اين واقعيت كه روياهای خود را به ياد می

آوريم نشان می دهد‬ كه هنگام خواب خاطره هايی تشكيل می شود. بنظر می رسد كه

محتوای‬ رويا را می توان تا حدودی كنترل كرد.‬

فرويد رويا را ناشی از علل روانی می داند، بين محتوای آشكار و محتوای‬ پنهان رويا فرق

می گذارد و رويا را اميالی در كسوت مبدل به شمار می‬ آورد. در نظريه های ديگر، رويا

انعكاسی از پردازش اطلاعات است كه مغز‬ در حين خواب انجام می دهد. اخيرا بعضی از

نظريه پردازان به اين نتيجه‬ رسيده اند كه رويا فرايندی است شناختی كه ادراكها، علائق و

اشتغال‬ ذهنی به هيجانها را منعكس می كند.‬

تجزيه و تحليل امواج مغزی توسط دستگاه الكترو آنسفالوگرام يا موج‬ نگاره الكتريكی مغز،

نشان می دهد كه خواب شامل پنج مرحله است : چهار‬ مرحله خواب با عمقهای متفاوت و

مرحله پنجم به نام خواب همراه با‬ حركات سريع چشم (يا آر يی آم).‬

خواب آر يی ام : مغزی كاملا بيدار در بدنی كم و بيش فلج ، روياها از لحاظ‬ بصری بسيار

روشن و هيجانی هستند ، ارتباط مغز با حواس قطع می شود.‬

خواب غير آر يی ام : مغزی نافعال در بدنی بسيار آرميده ، روياها مربوط به‬ اتفاقات روز مره

هستند. (كتاب زمينه روانشناسی هيلگارد)‬

برای درك لايه های مختلف داستانهای مثنوی مباحثمان را با گریه در گفتار نهم پيش خواهیم برد  …..

گفتاری از مهندس هادی بیگدلی

 

 

About Mohammad Daeizadeh

  • تمامی فایل ها قبل از قرار گیری در سایت تست شده اند.لطفا در صورت بروز هرگونه مشکل از طریق نظرات مارا مطلع سازید.
  • پسورد تمامی فایل های موجود در سایت www.parsseh.com می باشد.(تمامی حروف را می بایست کوچک وارد کنید)
  • Password = www.parsseh.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*