Home / Literature / شرحی بر فهم داستانهای مثنوی معنوی – گفتار یازدهم : ‫بازخوانی ابيات داستان ‬

شرحی بر فهم داستانهای مثنوی معنوی – گفتار یازدهم : ‫بازخوانی ابيات داستان ‬

DSC_0003 (Small)45 (Medium)

 

 ‫گام نهم : بازخوانی ابيات داستان‬
‫روخوانی ابيات داستان و يادآوری مطالب در اين مرحله، در واقع به‬ جريان انداختن مفاهيم

عميق علمی و معرفتی وسيعی را ، در پوسته ای از‬ داستانی ساده ، در فضای ذهن پی

ريزی می كند. برای درك اين موضوع‬ كه چگونه می شود مفاهيم زيادی را با عبارتهای

ساده ای در ذهن راه‬ اندازی كرد، نظری می افكنيم به دستاوردهای علم روانشناسی

نوين.‬

انديشه را می توان نوعی “زبان ذهن” دانست. با كمی تامل می بينيم كه‬ بيش از يك نوع

زبان مطرح است. از ميان شيوه های انديشيدن، يكي به‬ صورت سلسله جمله هايی

است كه آدمی در “ذهن خود می شنود” ؛ اين‬ شيوه را گزاره ايی مي ناميم(گزاره جمله

ای است كه حكمی را درباره‬ واقعيتی بيان می كند). درشيوه ديگری از انديشيدن، با

تصويرهای ذهنی،‬ به ويژه تصويرهای ذهنی ديداری، سروكار داريم كه می توانيم آنها را در‬

ذهنمان “ببينيم”. در اين مورد انديشيدن تجسمی مطرح است. بنظر می‬ رسد كه تجسم،

همانند ادراك است چون هر دو را نواحی مغزی واحدی‬ كنترل می كنند. انديشيدن حركتی،

سومين شيوه انديشيدن و شامل‬ “زنجيره حركات ذهنی” است. گرچه در بررسی رشد

شناختی كودكان تا‬ حدودی به انديشيدن حركتی نيز توجه شده، اما پژوهش درباره تفكر‬

بزرگسالان بيشتر بر دو شيوه نخستين، به ويژه شيوه گزاره ای ، تاكيد‬ داشته است.‬

مفهوم ها در واقع عناصر اصلی انديشيدن هستند. هر مفهوم معرف طبقه كاملی از

اشياست، به اين معنا كه به مجموعه ای از ويژگی های طبقه ای  از‬ اشيا اشاره دارد.

مفهوم ها كاركردهای مهمی در زندگی روانی آدمی دارند،‬ از جمله اينكه از راه تقسيم

جهان به واحدهای عملی تر موجب صرفه‬ جويی شناختی می شوند. انتساب شیء به يك

مفهوم، مقوله بندی ناميده‬ می شود. با مقوله بندی هر شیء، آن را واجد بسياری از

ويژگيهای شاخص‬ مفهوم معينی تلقی می كنيم. از آن جمله ويژگيهايی كه ممكن است‬

مستقيما ادراك نشوند. به اين ترتيب كاركرد مهم مفهوم ها امكان پيش‬ بينی اطلاعاتی

است كه ادراك آنها برايمان چندان آسان نيست.‬

ويژگيهای تشكيل دهنده هر مفهوم را می توان به دو دسته تقسيم كرد :‬
‫۱- ويژگيهايی كه در مصداقهای نمونه يعنی بهترين نمونه های هر‬ مفهوم وجود دارند.‬
‫۲- هر مفهومی علاوه بر شرايط مصداق نمونه بايد “چيز ديگری” نيز‬ داشته باشد. نام اين

چيز ديگر هسته مفهوم است كه مقصود از آن‬ مجموع مهمترين ويژگيهای لازم برای تعلق به

مفهوم است.‬

توجه داشته باشيم كه با وارد شدن به مبحث مفاهيم ، می خواهيم‬ چگونه انديشيدن را

مورد بررسی قرار دهيم. و اينكه چگونه می توانيم با‬ چند جمله ساده ، مفاهيم عميق و

زيادی را در ذهن به جريان بيندازيم. يا‬ به بيانی ساده تر چگونه می توانيم مثل بزرگانی

همچون مولانا فكر كنيم.‬

علاوه بر ويژگيهای مفهوم ها ما اطلاعاتی نيز درباره پيوند مفهوم ها با‬ يكديگر داريم. زمان

لازم برای برقراری ارتباط بين هر مفهوم و ويژگی‬ معين، تابع فاصله آنها از هم در سلسه

مراتب است. بنظر می رسد كه اشيا‬ را نخست بر حسب مفهوم های سطح بنيادی طبقه

بندی می كنيم (سطح‬ بنيادی سطحی است كه بيشترين تعداد ويژگيهای تمايز دهنده را

داشته‬ باشد). آدمی پيوسته برای طبقه بندی موضوعات مختلف تصميم گيری می‬ كند :

چگونه آدمی از مفهوم ها برای طبقه بندی جهان استفاده می كند؟‬ پاسخ اين سوال

به مشخص بودن يا مبهم بودن مفهوم بستگی دارد. در‬ طبقه بندی قاعده مند برای مفهوم

های مشخص، بررسيها نشان می دهند‬ هر چه قاعده، ويژگيهای بيشتری داشته باشد به

همان ميزان فرايند طبقه‬ بندی كندتر و پرخطاتر خواهد بود. اين موضوع ممكن است به علت‬

پردازش تك به تك ويژگی ها باشد. در مفهوم های مبهم ويژگی های معينی‬ برای طبقه

بندی قاعده مند آنها نمی شناسيم و بنابراين فقط بر مبنای‬ شباهت طبقه بندی می

شوند.‬

مفهوم های  فراوانی را كه در ذهن داريم چگونه كسب كرده ايم؟ برخی‬ مفهوم ها، مانند

“زمان” و “فضا” ذاتی آدمی هستند. اما مفهوم های ديگر را‬ مجبوريم بياموزيم. مفهوم ها را

به طرق گوناگون می آموزيم: يا مستقيما‬ چيزهايی درباره مفهوم معينی به ما ياد می

دهند، يا آنها را طی تجارب‬ خود ياد می گيريم. اينكه از چه راهی چيزی را می آموزيم

بستگی به نوع‬ مواد يادگيری دارد. هسته مفهوم ها را احتمالا از طريق آموزش مستقيم

ياد‬ می گيريم. در حاليكه مصداق های نمونه عمدتا ضمن تجارب زندگی آموخته‬ می شوند.‬

هر مفهوم را لااقل به سه شيوه می توان از راه تجربه ياد گرفت.‬
‫۱- راهبرد مصداقی : در اين راهبرد سعی بر آن است تا شباهت شیء‬ تازه به مصداقهای

اندوخته شده در حافظه درك شود. اين راهبرد‬ بين كودكان بسيار رايج است و راهبردی

است كه در مصداق های‬ نمونه وار بيش از مصداق های نامعمول كارايی دارد. البته

بزرگسالان‬ نيز در فراگيری مفهوم های تازه اين راهبرد را به كار می گيرند‬ .
‫2- راهبرد فرضيه آزمايی : با افزايش سن، از اين راهبرد استفاده می‬ كنيم؛ برای اين كار،

نخست با وارسی نمونه های شناخته شده‬ مفهوم معينی، ويژگی های نسبتا مشترك

آنها را می سازيم، و سپس‬ اين فرضيه را پيش می كشيم كه مفهوم مورد نظر، همين

ويژگی ها‬ را دارد. در اين مرحله، اشيای تازه را از لحاظ دارا بودن اين‬ ويژگی های شاخص

وارسی می كنيم. اگر نتايج به طبقه بندی‬ صحيح اشيای تازه بيانجامد فرضيه پا بر جا می

ماند وگرنه در آن‬ تجديد نظر می كنيم. می بينيم كه در اين راهبرد، تاكيد بر انتزاع‬ يعنی

تعيين ويژگی هايی كه مشخصه مجموعه هايی از موارد، نه‬ موارد منفرد است. به علاوه،

اين راهبرد معطوف يافتن ويژگی های‬ هسته ای است.(اين دو راهبرد، كه در آنها دانش

های قبلی چندان‬ نقشی ندارند، را راهبردهای صعودی می نامند)‬ .
‫۳- راهبرد نزولی : در راهبرد نزولی برای مفهوم آموزی، دانش قبلی‬ همراه با موارد شناخته

شده مفهوم به كار می رود تا ويژگی ها ی‬ شاخص مفهوم مورد نظر مشخص گردد.

آزمايشات نشان می دهد‬ كه افرادی كه دانش قبلی متفاوت داشته اند در توجه به موضوع‬

واحدی، بر ويژگی های متفاوتی متمركز می شوند. علاوه بر آن،‬ تفاوت دانش قبلی سبب

می شود، خود ويژگی ها نيز به گونه ديگری‬ تفسير شوند.‬

در همه رشته ها مساله ها را خبرگان به شيوه ای كه از لحاظ كيفی‬ متفاوت از تازه كاران

است حل می كنند. اين تفاوت ها ناشی از تفاوت های‬ اين دو گروه در بازنمايی ها و

راهبردهاست. در زمينه حل مسائل، خبرگان‬ چهار فرق عمده با تازه كاران دارند : بازنمايی

های بيشتری در اختيار دارند‬ كه در حل مساله به كار گيرند؛ در حل مسائل تازه به اصول

توجه دارند، نه‬ به ويژگی های سطح ؛ قبل از اقدام به عمل، برنامه ريزی می كنند؛ و‬ راه

حل های رو به جلو را به راه حل های رو به عقب ترجيح می دهند. حل برخی‬ مسائل با

بازنمايی گزاره ای سهلتر است، و در برخی مسائل نيز بازنمايی‬ ديداری كارآمدی بيشتری

دارد.(كتاب زمينه روانشناسی هيلگارد) .‬

برای توضيح و تفسير بيانات مولانا، می توان از داستان بهره گرفت. زيرا‬ بخاطر سپاری

داستان از مفاهيم صرف علمی سهلتر است. در اين مرحله با‬ خواندن ظاهر داستان در

واقع تمام آن مفاهيم را در ذهن زنده می كنيم،‬ بدون اينكه نمود بيرونی داشته باشد. و در

نتيجه با بودن آن اطلاعات در‬ قسمت هشيار ذهن، خروجی های متفاوتی نسبت به قبل را

خواهيم داشت.‬

برای درك لايه های مختلف داستانهای مثنوی مباحثمان را با چرا غصه خوری؟‬‬‬ در

گفتار دوازدهم پيش خواهیم برد  …..

گفتاری از مهندس هادی بیگدلی

Down

About Mohammad Daeizadeh

  • تمامی فایل ها قبل از قرار گیری در سایت تست شده اند.لطفا در صورت بروز هرگونه مشکل از طریق نظرات مارا مطلع سازید.
  • پسورد تمامی فایل های موجود در سایت www.parsseh.com می باشد.(تمامی حروف را می بایست کوچک وارد کنید)
  • Password = www.parsseh.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

*