Home / Literature / شرحی بر فهم داستانهای مثنوی معنوی – گفتار چهارم

شرحی بر فهم داستانهای مثنوی معنوی – گفتار چهارم

DSC_0003 (Small)45 (Medium)

 

 ‫دو شقگي يا دو طرفي داستانهاي مثنوي :‬

روش مولانا در بيان و القاء مفاهيم بدينگونه است كه تقريبا در تمام‬ داستانهايش دو شق يا

دو طرف را در مقابل هم قرار مي دهد و سخنان‬ عرفاني و فلسفي خودش را از زبان آنان،

بازگو مي كند. بطوريكه تمام‬ سخنان مولانا در كل داستانهاي مثنوي صحيح است. حتي

زماني كه از زبان‬ طرفهاي بظاهر باطل و نا حق سخن مي گويد. يا به بياني ديگر اينطور

مي‬شود گفت كه هيچ سخن اشتباهي در مثنوي يافت نمي شود و تمام پندها‬ و اندرزها و

هشدارها در مواجه يا ورود به مراحل مختلف آگاهي، صحيح‬ هستند. بعنوان مثال در

داستان زن و شوهر اعرابي، ايراد گيريهاي نفس يا‬ انديشه هاي ذهن بر عقلي كه هنوز به

معرفت لازم و كافي نرسيده است و‬ تنها به اتكا چند آگاهي جزوي بر خود غره گشته است

كاملا صحيح است. و‬ از آن سو سخنان همان عقل نيز در مرتبه هاي بالاتر آگاهي- نه

موقعيتي‬ كه آن مرد دارد- كاملا صحيح است. يا اينكه د ر داستان شير و خرگوش نيز‬

تمام سخنان توكل مدارانه حيوانات و سخنان جهد مدارانه شير، صحيح‬ هستند.‬

در رابطه با صحيح بودن تمام سخنان مولانا و سردرگمي خواننده جوياي‬ حقيقت در ميان

اين همه سخنان به ظاهر ضد و نقيض، با مراجعه به‬ داستان پادشاه جهود و تخليط وزير

احكام انجيل را براي مكر ديگران در‬ دفتر اول مثنوي، چنين برداشت مي شود كه هر كدام از

موارد و مسائل‬ مطروحه در مرحله اي از سلوك بايد مورد توجه قرار گيرد. و ضمن درك‬

وضعيت و موقعيت معرفتي و شناختي خويش، هدف اصلي – كه رسيدن به‬ ثبات ذهني و

آرامش است – مدام يادآوري گردد، تا نهايت الامر منجر به جاري شدن حكمت گردد.

(حكمت حالت عملكردي سالم و صحيح ذهن‬ است كه فرد درست ترين روش هر فعلي را در

موقعيتهاي مختلف، بصورت‬ دروني درمي يابد) . به قول مولانا گمشدة مومن حكمت است

كه آن را‬لابلاي صفحات قرآن جستجو مي كند.‬

حكمت قرآن چو ضالة مومن است‬

‫هر كسـي در ضـالة خـود مـوقن اسـت‬

‫در تكميل مبحث قبلي(از اين شاخه به آن شاخه پريدن مولانا)، لازم‬ است اين توضيح ارايه

گردد كه مولانا بلافاصله پس از بيان بيت فوق‬ داستان مرد شتر كم كرده را پيش مي كشد

تا بتواند جان كلام را القاء كند.‬

وزير مكار شاه جهود براي اختلاف انداختن در ميان پيروان عيسي با‬ بهرمندي از احكام

انجيل به هر گروهي بخشي از كل موضوع را تعليم مي‬دهد و اين چنين مي گويد :‬

ركن و اساس توبه و بازگشت، رياضت كشي و گرسنگي است.‬

رياضت سود نيست، بلكه تنها مخلص اين راه، جود و بخشش است.‬

جوع و جود انسان، شرك است با معبود خويش.‬

تنها راه چاره تسليم و توكل در تمام حالات زندگي است.‬

خدمت كردن معبود است كه واجب گشته است وگرنه انديشة‬ توكل، تهمتي بيش نيست.‬

امر و نهي هايي كه شرع بيان مي كند براي انجام دادن و ندادن‬ نيست، بلكه بيانگر عجز

انسانهاست، تا عجز خودمان را بينيم و‬ قدرت حق را بدانيم.‬

عجز و ناتواني خود را مبين زيرا كه آن كفر نعمت كردن است.‬

قدرت خود را ببين كه اين قدرت و توانايي را خداوند به تو اعطا‬ كرده است.‬

از هر دوي اين نظر – عجز و قدرت – درگذر كه هر آنچه در‬نظرت (ذهن و فكرت) آيد، آن بت

بود.‬

دانش نظري خودت را نابود نكن كه شمعي است براي راه تو،‬چنانچه از نظر و خيال بگذري

در واقع نابود كرده اي شمع وصالت‬ را، در شب تاريك.‬

نظريات و دانسته هايت را نابود كن و نگران نباش زيرا كه از كشتن‬ آنها شمع جانت افزون

مي شود.‬

هر كسي از روي زهد خويش ترك دنيا بكند، دنيا به او روي مي‬ آورد، بيش از پيش.‬

هر آنچه خداوند براي تو بوجود آورده و آنها را بر تو شيرين كرده‬ است خوش بگير و خودت را

بيخودي به سختي ميفكن.‬

هر آنچه طبع و ميل تو مي خواهد آن را واگذار كه آن رد است و‬ زشت.‬

و الي آخر …‬

خواننده وقتي با چنين جملاتي از مولانا برخورد مي كند ابتدا سعي مي‬كند درست را از

نادرست تميز دهد و بر انجام سفارشات او اهتمام ورزد. در‬حاليكه انسانهاي والا تمام

كارهايي را كه مولانا آنها را بر مي شمارد انجام‬ مي دهند با اين تفاوت كه آنها با قدرت كل

بيني ذهنشان، هر فعلي را در‬ جاي خودش انجام مي دهند. براي رسيدن به چنان حالتي

بايد به يك‬رنگي عيسي رسيد.‬

او ز يــك رنگــي عيســي بــو نداشــت‬

نيســت يكرنگــي، كــز او خيــزد مــلال‬

‫وز مــزاج خــم عيســي، خــو نداشــت‬

‫بـــــل مثـــــال مـــــاهي و آب زلال‬

داستانهاي به ظاهرمستهجن مثنوي :‬

توجه و دقت در تمام اعضاء و جوارح بدن انسان مي تواند مدخلي باشد‬ براي درك بيشتر و

كاملتر خويشتن. مطابق توصيه قرآن كريم نسبت به‬ نگريستن بر چگونگي خلقت آدمي،

مولانا نيز با توجه به ماندگاري طولاني‬ مدت داستانهايي از جنس ارضاء شهوت در اذهان،

سعي بر آن داشته تا از‬ اين زاويه نيز بر آگاه كردن انسانها همت بگمارد. ساختار شناختي و

معرفتي‬ بعضي از اذهان به گونه اي است كه اگر سخناني درلفافة داستانهايي شهوت‬

انگيز بيان شوند تاثير پذيريشان بيشتر و طولاني مدت خواهد بود. مولانا از‬ منظر بررسي

ژنيتيكي و زيست شناختي وجود انسان، به ما مي فهماند كه‬ انگيزه هاي دروني ميل به

مسائل جنسي در ميان انسانها با شدت قابل‬ توجهي، متفاوت است(بعنوان مثال تفاوت

مشهود ژنيتيكي خليفة مصر و‬ سرلشكر او در داستان خليفه مصر وشاه موصل كه كنيزكي

زيبا داشت -‬ دفتر پنجم). تا زماني كه انسان بر مكرهاي نفسش آگاه نشده است همچنان‬

زير لگدهاي نفس حيواني اش نابود مي شود. به اعتقاد مولانا چنانچه انسانها‬ بتوانند به

هر طريقي بر اين ويرانگريهايشان آگاه گردند، ارزشمند است.‬

دان كه اين نفس بهيمـي نـر خـر اسـت‬

‫زير آن بودن از آن ننگين تر است‬

خداوند در قرآن كريم اين چنين مي فرمايد :‬

” آيا او نطفه اي از مني كه در رحم ريخته مي شود نبود ” (سوره قيامت آيه ۷۳)‬

” سپس نسل او را از چكيدة آبي پست مقرر فرمود ” (سوره سجده آيه۸)

” مگر شما را از آبي بي مقدار نيافريديم ” (سوره مرسلات آيه۰۲)‬

” پس انسان بايد بنگرد كه از چه آفريده شده است ” (سوره طارق آيه۵)

” از آب جهنده اي خلق شده ” (سوره طارق آيه۶)‬

” از صلب مرد و ميان استخوانهاي سينه زن بيرون مي آيد ” (سوره طارق آيه۷)‬

وقتيكه فرستادگان خداوند به شكل مرداني بسوي لوت پيامبر مي آيند، قوم‬ لوت به خانة

لوت هجوم مي آورند و درصدد آن برمي آيند كه با ميهمانان‬ لوت نيز آن عمل زشت را انجام

دهند. كه لوت از روي ناچاري در حمايت از‬ ميهمانانش چنين مي گويد :‬

” گفت اگر مي خواهيد انجام دهيد اينان دختران منند ” (سوره حجر آيه۱۷)

قوم لوت كه در مستي شان سرگردان بودند به لوت مي گويند :‬

” گفتند: تو خوب ميداني كه ما را به دخترانت حاجتي نيست و تو خوب ميداني كه ما‬

چه مىخواهيم ” (سوره هود۹۷)

خداوند كه ناظر بر همه چيز است، سرگرداني قوم لوت را در مستي‬ شهوتشان چنين بيان

مي كند:‬

” به جان تو سوگند كه آنان در مستي خود سرگردان بودند ” (سوره حجرآيه۲۷)

برای درك لايه های مختلف داستانهای مثنوی مباحثمان را با : ‫عشق و خدا در

گفتار پنجم پيش خواهیم برد  …..

گفتاری از مهندس هادی بیگدلی

Down

About Mohammad Daeizadeh

  • تمامی فایل ها قبل از قرار گیری در سایت تست شده اند.لطفا در صورت بروز هرگونه مشکل از طریق نظرات مارا مطلع سازید.
  • پسورد تمامی فایل های موجود در سایت www.parsseh.com می باشد.(تمامی حروف را می بایست کوچک وارد کنید)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*


*